مزارات ایران و جهان اسلام

سایت علمی پژوهشی زیارتگاه های ایران جهان اسلام (امامزاده ، بقعه، آرامگاه، مقبره، مزار، گنبد، تربت، مشهد، قدمگاه، مقام، زیارت، معرفی عالمان انساب، کتابشناسی مزارات و زیارت و انساب

امامزاده اسماعیل ـ بیدقان‏

یکى از بقاع مشهور و مورد توجّه اهالى قم، بقعة متبرّکه امامزاده اسماعیل است که در 55 کیلومترى جنوب شرقى قم، بعد از شهر کهک، پس از عبور از سه راه وشنوه، در بالاى کوهى مرتفع در حومه روستاى بیدقان قرار دارد.

ساختمان بقعه، بنایى بسیار باشکوه با موقعیّت بسیار دلپذیر، با آب و هواى لطیف، هر گردشگر را به خود جلب مى‏نماید. بقعه امامزاده اسماعیل که در قم به «شاهزاده اسماعیل مشهور است، اعتبار بسیارى نزد مردم این سامان در دوران قدیم داشت که هر گاه شخصى مى‏خواست اداى نذر و قربانى کند به بارگاه وى مشرّف مى‏شدند.

از زمان‏هاى قدیم، مخصوصاً در روستاهاى هم‏جوار، گلّه داران منطقه، یک گوسفند جهت سلامتى گلّه خود، نذر امامزاده شاهزاده اسماعیل مى‏کردند و عشق و علاقه زیادى به آستان وى داشتند و این رسم هنوز بین گلّه داران پا برجاست که نشان از محبّت ویژه به امامزاده اسماعیل دارد.

در گذشته، به جهت دورى و بدى و کوهستانى بودن راه، زایران کمى به حرم امامزاده اسماعیل مشرّف مى‏شدند، امّا امروزه، به جهت آسفالت شدن راه امامزاده، خوش آب و هوا بودن منطقه، باز سازى و توسعه حرم مطهّر، به یکى از مکان‏هاى زیارتىِ دسته اوّل و مکان توریستى تبدیل شده و روزهاى پنج شنبه مملّو از جمعیّت است.

توصیف بقعه: این بنا در دامنه کوه بیدقان واقع شده و تا جادّه آسفالت 12 کیلومترى به سه راه وشنوه فاصله دارد.

این بقعه، از بناهاى تاریخى قم و داراى درهاى نفیس و کاشى‏هاى عالى و صندوق منبّت روى مرقد و مشتمل بر بقعه، گنبد، رواق، صحن و مسجد است.

بناى بقعه، از ابنیه قرن هفتم هجرى است و بانى اولیّه آن نامعلوم مى‏باشد و با توجّه به کاشى‏هایى که در آن مزار به کار رفته، مخصوصاً کاشى‏هایى که داراى صورت سه سوار مغول است، مى‏توان ادّعا کرد که بانى بقعه مزبور از امراى دولت هلاکوخان و یا خواجه نصیر الدّین طوسى قمّى، وزیر وى بوده است.

اساس بنا با مصالح سنگ و گچ بنیان گردیده و بسیار متین و مستحکم است. نقشه بنا از خارج، برجى و از داخل صورت چهار ضلعى متساوى به دهانه 50/5 و ارتفاع نُه متر مى‏باشد. ازارة بقعه آراسته به کاشى‏هاى خشتِ هشت‏ضلعى کوکبى عصر مغول است که فقط 10 پارچه آن‌ها باقى مانده که آن‌ها نیز به هنگام تأسیس موزه آستانه حضرت معصومه … به آن‏جا انتقال داده شده است. در متن این کاشى‏ها، تصویرى برجسته از سه سوار است که مارى را در زیر پا مى‏کوبند و کبوترى را بر فراز سر دارند. در حاشیه آن‌ها نیز کتیبه‏اى متضمّن سُوَر کوچک قرآن، مانند سوره مبارکه اخلاص و در پایان، تاریخ 668 هـ . ق یا ابیاتى از شاهنامه با تاریخ 661 هـ . ق دیده مى‏شود، کاشى‏هاى مربّع شکل با نقوش برجسته طاووس، لک لک و طوطى که در قسمت بالاى ازاره بکار رفته بودند نیز در موزه آستانه نگهدارى مى‏شوند.

جدار داخلى بقعه سفیدکارى و تهى از تزیینات کاشى و گچ‏برى است، جز شاه‏نشین جانب شمالى که داراى تزیینات کاشى‏کارى دوره‏هاى بعد مى‏باشد. در ارتفاع پنج مترى هر زاویه، نیم طاقى ساخته شده، به طورى که نقشه مربّع را به هشت‏ضلعى تبدیل ساخته و روى آن به شکل فلکه‏اى پر ضلعى در آمده و بر بالاى آن پا کار گنبد قرار گرفته است.

در این بقعه، دو مرقد دیده مى‏شود، یکى بزرگ در وسط و دیگرى کوچک در زاویه شمال شرقى مجاور پلّه شاه‏نشین شمالى. مرقد اصلى، مدفن دو تن، شاهزاده اسماعیل و فرزند وى، شاهزاده حمزه است و مرقد کنارى، منتسب به شاهزاده محمّد بن موسى الکاظم ‰ است، که یقیناً باید از احفاد امام موسى کاظم ‰ باشد.
امّا اهل محل، مرقد کوچک را از آنِ شاهزاده حمزه مى‏شناسند.

بر فراز