مزارات ایران و جهان اسلام

این بقعه در بخش ماژین شهرستان درّه شهر واقع شده و از جمله شاهکارهاى معمارى قرن هشتم هجری است. مقبره به صورت چهار گوش و با استفاده از آجر ساخته شده و زوایاى چهار گانة آن به گوشواره‏هاى مناره مانندى منتهى مى‏ شود. ارتفاع مناره‏ها یا همان گوشواره، حدود یک متر از ارتفاع ساختمان اصلى بلندتر است و متصل به متن بنا است.

در ورودى مقبره به جانب شرق باز مى‏ شود. در مدخل ورودى، کفش‏کن به ابعاد 20/5 متر و طول 30/3 متر ارتفاع مشاهده مى‏ شود.

این بقعة در دو کیلومترى جنوب شرقى شهر مهران واقع شده و به امامزاده سیّد حسن مشهور است. در این امامزاده سه سنگ نوشته در ارتباط با نسب سیّد حسن، زمان ساخت بنا و وقفی‌ات آن وجود دارد. طبق سنگ نوشته، قبر قدیمى که در محل موجود است، سیّد حسن فرزند امام موسى کاظم (مى‏باشد. بر روى این سنگ قبر نوشته شده است: «هذا قبر المرحوم المبرور و الجلیل الصالح و الواحج السیّد حسن ابن موسى الکاظم (». بناى قدیمى امامزاده در دورة قاجار و بناى فعلى امامزاده در سال 1370 هـ. ش ساخته شده است.

بناى موسوم به حاجى حاضر در 13 کیلومترى شمال غربى شهر ایوان و در قسمت شمالى روستایى به همین نام واقع شده است و قبرستانى بزرگ اطراف آن را احاطه کرده است.

بناى نوساز و فعلى حاجى حاضر در جهت شمال جنوبى و به طول 50/11 متر و عرض 11 متر است. بناى فوق داراى دو در ورودى در اضلاع شمالى و جنوبى است.

بقعة جابر بین کوه‏هاى مله ریته و چالمى، در شمال غرب شهرستان درّه شهر و در 65 کیلومتری شرق شهرستان ایلام قرار دارد.

ساختمان قدیمی بقعه که از آثار قرن نهم هجری بود و دارای درِ ورودى رو به شمال و به کفش کن باز مى‏شد، به طول 15 و عرض نُه متر بود. این بنا هشت ستون داشت که نُه طاق شمالى ـ جنوبى و نُه طاق شرقى ـ غربى به ارتفاع دو متر روى آن‏ها زده شده بود.

در درّة موسوم به پیرحسین در خارج از روستاى زنجیره علیا، بناى قدیمى قرار دارد که از شهرت و چشم انداز فوق العاده‏اى برخوردار است.

ساختمان بقعه که چسبیده به ریشه کوه است، از خارج به شکل مربّع و از داخل مدور و ورودى آن در جانب شمال قرار دارد که توسّط یک درِ فلزى سبزرنگ به داخل بقعه راه مى‏یابد و در دو طرف آن دو تورفتگى به عنوان جاىروشن کردن شمع تعبیه شده است که ارتفاع آن قریب به 35 سانتى متر است.

در شمال شرق بنا، فضاى خالى به صورت یک اتاق روباز قرار دارد که ظاهراً قصد اضافه نمودن اتاق جهت استراحت زوّار را دارند.

بقعة این امامزاده در میان روستای علی آباد بزرگ (سادات بزرگ) و علی آباد کوچک (سادات کوچک) از توابع بخش زرّین آبادِ شهرستان دهلران قرار دارد و در میان مردم منطقه و استان ایلام از شهرت بسزایی برخوردار است. این امامزاده به سیّد مجنون شهرت دارد و علّت آن این است که افراد مجنون را به قصد زیارت و شفاء شبهای جمعه در مرقد مطهرش دخیل می‌بندند و اکثر قریب به اتفاق شفا می‌یابند.

بقعة این امامزاده بر روى تپّه‏اى در خارج از روستاى سفیدخانى وسطى واقع شده و دور آن را قبرستان کوچکى احاطه نموده و چشم انداز بقعه فوق العاده زیبا و دیدنى است.

بقعة قدیمى این امامزاده که بر روى تپّه‏اى در اراضى روستاى دارتوت از بخش مرکزى شهرستان شیروان و چرداول واقع شده مشهور به «امامزاده باقر» است. ساختمان بقعه در سالیان قبل تخریب شد و تنها سنگ لاشه‏هاى موجود بقعه پیرامون قبر امامزاده چیده شده نمایان است که حکایت از پلان مربع شکل بنا و قدمت آن به دورة صفویه دارد.

بناى این امامزاده در صالح آباد، در 40 کیلومترى جنوب استان ایلام و 45 کیلومترى غرب شهرستان مهران واقع شده است. در زمان هلاکوخان مغول، عدّه‏اى از عشایر مهاجر که از حواشى استان کرمانشاه براى چراى دام به محل صالح آباد آمده بودند، به قبر این بزرگوار مى‏رسند و بنایى در  همان زمان برگرد آن مى‏سازند. در عصر صفویّه، بنا به دستور والى وقت، مقبره‏اى بزرگ‌تر بر آن ساخته مى‏شود. و نیز در زمان ناصرالدّین شاه، این مقبره مجدّداً توسّط والى پشتکوه تجدید بنا مى‏شود. بر دیوار امامزاده، این کتیبه به چشم مى‏خورد: «در سال 1308 هجرى قمرى در زمان حکومت ناصرالدّین شاه قاجار و به توفیق و اهتمام غلامرضا خان، والى لرستان و پشتکوه و به معمارى استاد حسین دزفولى بناى آن تجدید گردید...».

بقعة این امامزاده در 45 کیلومترى شرق شهرستان دهلران و در کنار جادّة اصلى دهلران ـ اهواز، در میان دشت بزرگ و سرسبزى بنام دشت عبّاس واقع شده است.

بناى این امامزاده در زمان جنگ تحمیلى و اشغال شهر دهلران به دست دشمن بعثى به تلّى از خاک تبدیل و به طور صد در صد تخریب گردید. پس از پایان جنگ و در سال‏هاى 68 ـ 69 توسّط مدیریت اوقاف و امور خیریّة استان ایلام کار بازسازى بقعة امامزاده عبّاس آغاز شد و بناى با شکوهى پى ریزى گشته که هنوز کار توسعة آن ادامه دارد.

بناى کنونى شامل ایوان، گنبد، حرم و ایوان و رواق است که به صورت مربّع مستطیل در آمده و ایوان اصلى آن در جانب شمال قرار دارد و داراى کاشى‏کارى است. گنبد بنا به  صورت دو پوش و به شکل شلجمى به قطر هشت و ارتفاع نُه متر است که در ساقة آن دو پنجره جهت نورگیرى تعبیه شده است.

بقعة این امامزاده، در جنوب شرقى شهر آبدانان در انتهاى شهر بر روى تپّه‏اى ساخته شده است. در اطراف امامزاده، قبرستانى وجود دارد که هم اکنون به عنوان قبرستان عمومى شهر آبدانان مورد استفاده قرار مى‏گیرد. سنگ قبرهاى قدیمى این قبرستان داراى نقوشى مانند: بزکوهى، تفنگ، شانه، مهر و تسبیح، قلیان، ابریق و غیره است و قدمت آن‏ها تا حدود دویست سال پیش مى‏ رسد.

بناى قدیمى بقعه که در دشتى مقابل روستاى شباب از بخش مرکزى شهرستان شیروان قرار دارد، درگذشته از سنگ لاشه و ملاط گل و گچ ساخته شده بود که متأسّفانه در سالیان قبل تخریب شد. گویند ساختمان بقعه، پلان مربع مستطیل داشته و گنبدى عرقچینى در بالاى آن خودنمایى مى‏ کرده است.

در پنج کیلومترى جنوب شهر آبدانان، در حد فاصل بین دو روستاى پشت قلعه و جابرالانصار، بنایى گنبد دار مربوط به قرون هفتم و هشتم هجرى واقع شده که به نام امامزاده پیر محمّد معروف است.

این بنا بر پلانى مربّع شکل ساخته شده و داراى یک ورودى در ضلع شمالى و یک اتاق اصلى است. ورودى، توسّط درگاهى قوسى شکل به فضاى اصلى بنا مرتبط مى‏شود و داراى طاق نماهاى جناغى و طاقى نیم دایره است که پس از ورود به آن، در طرفین، دو طاق باز مشاهده مى‏شود. سمت راست طاق به راه پلة بنا مرتبط است و سمت چپ، به فضایى مسدود منتهى مى‏شود.

بقعة باشکوه این امامزاده، در هفت کیلومترى شرق شهر زرّین‏ آباد از توابع شهرستان دهلران، در روستاى بردى، بر روى تپّه‏ اى مشرف بر رودخانة همیشه جارى میمه، و در 180 کیلومترى جنوب شرقى ایلام واقع است. ساختمان امامزاده یکى از بناهاى بسیار قدیمى و منحصر به فرد است که برخى آن را متعلّق به دورة سلجوقیان و عدّه‏اى به دوران هلاکوخان مغول نسبت مى‏دهند.

امام زاده علی صالح

فهرست مطالب